Oko Smoku

Jezioro Zmajevo oko (Oko smoku) to wyjątkowy fenomen hydrogeomorfologii wschodnego wybrzeża Adriatyku, w którym według osobliwych właściwości fizykochemicznych rozwiła się flora i fauna. Jest na półwyspie Gradina, wzdłuż cienkiego przesmyku który rozłącza zatoki Soline i Kopriszcie. Otoczone pionowymi skałami, wysokimi od 4 do 24 metrów. Powierznia jeziora wynosi około 10.000 m², a najwieksza zmierzona głebokość wynosi 15 metrów.
Jezioro nie ma widoczne powierzchniowe połączenia z okolicznym morzem, ale widoczna jest medyolitoralna schoda, co znaczy że w jezioru odczują się pływy morskie, odnośnie że istnieje zmiana jeziorskiej oraz morskiej wody przez rysy i kanały w porowatym wapieniu. Wyjątkowy i specjalny krajobraz Zmajewego oka, z grubym dolnym warstwiem siarkowodóra, ostatnich lat zaintersował liczne krajowe i cudzoziemne naukowce, a ze względu na jego meromiktyczne i anoksyczne warunki jeziorskiej słonej wody , jest porównane z Morzem Czarnym, fiordem Framvaren w Norwegii albo jeziorem, wypełniające krater, Pavin w Francji.
W ciągu stulecia wydarzało się aby jezioro „gotować”, albo jak mówią naukowce że dojdzie do przewracania wodnej szpalty, według czego się wyzwola elementarna siarka, która na powierzchni zamyka dostęp tlenu, i jako skutek tego ugiba całkowity żywi świat w jezioru. Te zjawisko krajowe mieszkancy nazywają jeszcze i „budzenie smoku”, a powtarza się co około 30 lat. Taki warunki zostały zanotowane w roku 1997., kiedy zgineło 20 tysięcy tonach żywych organizmów w jeziorze.
Związane z tym niezwykłym naturalnym zjawiskiem okoliczny mieszkańcy opowiadają legendy.
Jedna z nich jest opowieść o trech braciach, z których jeden był ślepy. Po śmierci rodziców na kolejy była podział dziedzictwa. Zdrowe bracia oszukali ślepego, a ten ich przeklął słowami: „ jeśli nie rozdzieliliście sprawiedliwe, niech się wszystko przetworzy w jezioro, a z wody wyskoczy smok, który was połknie”. I tak się zrobiło, grunt pod nogami dwóch nieuczciwych braciach się otworzył, a z wielkiej luki zagotowało się morze i stworzyło jezioro. Od tej pory smok zamieszkał jezioro i swoim oddechem truł żywe stworzenia w jemu.

Istnieje też i inna opowieść. Smok Murin, nieślubny syn Hery i Posejdonu, z swojego zamka na wyspie Velika Smokvica panował polisem Heraklea. Chronił mieszkance przed najeźdźcami i szabrownikami, a oni mu kaźdy rok, na najdłuższy dzień w roku, musieli dać najpiękniejszą dziewczynę za żonę. Żadnej nieszczęśnicy nie udało się przeżyć pierwszą noc poślubną. Legenda mówi że jednego dnia, na skrzydłatem koniu Pegazu, pojawił się bohater Aristoles, prawnuk argonauta Jasona. Zakochał się w dziewczynę, która jutro musiała być panną młodą strasznemu smoku. Młody bohater wyzwał smoka na pojedynek i oszczepem, który z pomocą Hefajstosa i pyłu księżyca wykuła mocna boginia Atena, na śmierć ranił potwór. Umierając Murin pazurami zgrywał własne oczy. Jedne oko rzucił daleko za wyspę Mljet, a drugie padło mu pod nogi i stopiło kamień. Wglębienie kamienne zostało zalane morzem i powstało jezioro, znaczącej nazwy Zmajevo oko (Oko smoka). Legenda mówi, że dwoje zakochanych po kąpiely w jeziorze pozostają sobie wierni do końca życia, a ich małżeństwo zdobi płodność i wieczną miłość.